Önceki içeriklerimizde de belirttiğimiz üzere, üretilen tüm ticari ürünler dağıtım noktalarına veya depolara sağlam bir şekilde ulaşabilmesi, stokta bulunduğu süre boyunca çevresel ve fiziksel koşullara karşı korunabilmesi için mutlaka nakil ambalajlarına ihtiyaç duyarlar.
Nakil ambalajları, yaptığımız sınıflandırmada tersiyer ambalaj (üçüncül ambalaj) kategorisine mensuptur. En yaygın örnekleri ise oluklu mukavva koliler, karton tavalar, PE shrink filmler, streç filmler, etiketler olarak sıralanabilir.
Bu içeriğimizde de en yaygın nakil ambalajı olan kolilere ve önemine değineceğiz.
Koliler
İçerisine konulan ürünü nakletmeye ya da depolamaya yarayan, niteliğine göre kraft kağıt ya da geri dönüştürülmüş atık kağıttan üretilen, genellikle tek kullanımlık ambalajlardır.
Koliler, perakende müşterisinin (b2c) muhtelif ihtiyaçlarına (taşınma, depolama, saklama vb.) yanıt vermek için hazır ebatlarda ve tekil şekilde sunulabildiği gibi, endüstriyel (b2b) ürünler için özel ebat ve kalınlıklarda, özel baskılı ve laminasyonlu olarak, yüksek miktarlarda da üretilebilmektedir.
Endüstriyel Koli Tasarım Çalışmaları
B2B kavramına dahil olan endüstriyel üretimlerde, bu ürünleri talep eden şirketler birtakım çalışma ve testler sonucunda ihtiyaçlarını belirleyerek satınalma faaliyetinde bulunurlar. Ambalaj Araştırma ve Geliştirme biriminin koli tasarım çalışmalarında başlangıçtan sona kadar yaptığı çalışmalar sırasıyla şöyledir:
1. Brief
Kolilerin nakil ve depolama amacı dışında kalan nitelik ve bilgileri ( Kullanılacak renk sayısı, özel logolu/logosuz, barkodlu/barkodsuz, koli içi miktarı) içeren ve süreci tetikleyen adımdır.
2. Koli İçi Miktar Çalışması
Süreci başlatan departmanın koli içi miktar talebine bakılır. Bu miktar eğer bir kolinin hasar görmeden istiflenebilmesi için daha önceden belirlenmiş ağırlık limitlerini* aşmıyorsa bu miktar üzerinden gidilir. Ağırlık limitlerini aşıyorsa bunun yaratacağı uygunsuzluklar yazılı olarak belirtilerek revizyon verilir.
*Bir kolinin maksimum ağırlık limitleri belirlenirken ürünün hasar görmeden istiflenebileceği maksimum yük hesaplanır. Bununla birlikte koli eğer insan gücüyle hareket ettiriliyorsa iş sağlığı ve güvenliği kurallarına göre de uygun olacak şekilde hesaplamalar yapılarak nihai koli ağırlığına karar verilir.
3. Ebat Çalışması
Koli içerisine nasıl bir ürünün konulacağı, belirlenen koli içi miktar gibi bilgiler derlenerek ürünlerin gerçek ambalaj ve ağırlıklarıyla 1/1 test modelleri hazırlanır. Ölçüler yardımcı bilgisayar programlarıyla ya da manuel olarak metreyle hesaplanarak tayin edilir. Paletizasyon, üretim, nakil ve depolama için en uygun olan ölçüler seçilerek koliyi üretecek firmadan bunların baskısız maketleri istenir. Maketler geldikten sonra ölçülerde hata varsa giderilir yoksa bu ölçülerden en uygun olanları seçilerek bir sonraki adıma geçilir.
4. Paletizasyon Çalışması
Paletizasyon, en çok tercih edilen EU palet (80×120 cm) standartlarına göre ürünlerin palet verimi açısından ne şekilde dizilmesi gerektiğini ve üst üste kaç sıraya kadar çıkılabileceğini ölçen ve belirleyen çalışmaların genel adıdır.
Bir sıradaki örgü deseni Ambalaj Ar-Ge’nin yaptığı “% / Verim” çalışması ile belirlenirken, üst üste istif yüksekliğinin belirlenmesinde Ambalaj Ar-Ge birimi tek başına söz sahibi değildir. İstif yüksekliğinde ürünlerin hasar görmeden kaç sıranın üst üste dizilebileceği compress testlerle ya da transport testlerle belirlenir. Buradan çıkan sonuç maksimum palet yüksekliğini belirler. Fakat bu yükseklik eğer depo standartlarına uygun değilse, belirlenen ölçüyü aşmayacak şekilde revize edilir. Burada depo ve satış birimlerinin talepleri dikkate alınarak nihai yüksekliğe karar verilir.
Bir canlandırmayla ifade etmek gerekirse;
a. Bir ürünün koli içi miktarının 24 adet olarak belirlenmiş olduğunu düşünelim. Koli içi ürünlerin kombinasyonu şu şekilde olacaktır:
2×12
3×8
4×6
Bu ürün dizilimlerine göre olan koli ölçülerinin tek sırasının paletin yüzde kaçını kullandığına bakılır. Palet diziliminde bir sıraya en çok koliyi alan model (üretim hatlarına da uygunsa) seçilerek devam edilir.
b. Ürünlerin üst üste istif yüksekliği belli program ya da manuel testlerle hesaplanır. Bu yükseklik hesabının anahtar noktası; en alt sıradaki ürünlerin hasar görmeden taşıyabileceği maksimum yüktür. Hesabımızın sonunda maksimum yüksekliğin 7 sıra olduğunu, üst üste 7 sıra ürünle birlikte paletimizin toplam yüksekliğinin 180 cm’e geldiğini farzedelim. Paleti verimli kullanmak açısından buraya kadar her şey normaldir fakat palet verimi her şey demek değildir. Eğer bu ürünlerin saklanacağı ve nakledileceği depolardaki raf yükseklikleri 150 cm ise bizim paletlerimiz raflara konulamayacağı için sorun teşkil edecektir. Burada ilgili departmanların vereceği bilgilere göre palet yükseklikleri aşağı yönlü olarak revize edilir. Bununla birlikte paletizasyon çalışması tamamlanmış olur.
5. DalgaTipi
Ürünlerin kendi içinde hasar görmeden istiflenebilmesi ve nakil aşamasındaki deformasyonlardan korunabilmesi için kolinin direnci son derece önemlidir.
Koli direncini etkileyen ana unsurlar ise kağıt gramajı ve dalga tipidir. Bu iki özellik, kolinin taşıyacağı yüke ve kullanılacağı yere göre tercih edilir.
Kolilerde sözü edilen dalga tipleri genel olarak şöyledir:
E Dalga (Mikro)
3 katmanlı olarak üretilen E dalga kolilerin oluk uzunluğu 2,9-3,4 mm, oluk yüksekliği 1,0-1,8 mm aralığındadır. “Mikro” olarak da adlandırılan bu ürünün olukları sıkı sıkıya işlenmiş olduğundan sert bir yapıya sahiptir. E dalga koliler özellikle küçük ve hafif eşyalarda tercih edilmektedir.
B Dalga
3 katmanlı olarak üretilen B dalga kolilerin oluk uzunluğu 5,4-8,4 mm, oluk yüksekliği 2,1-3,0 mm aralığındadır. B dalga mukavvadan üretilen bu ürünler “ince dalga” koli olarak da adlandırılırlar. B dalga koli yapı olarak E dalgadan daha kalındır. B dalga koliler küçük ve hafif eşyalarda tercih edilmektedir.
C Dalga
3 katmanlı olarak üretilen C dalga kolilerin oluk uzunluğu 7,9-9,4 mm, oluk yüksekliği 3,2-3,4 mm aralığındadır. C dalga mukavvadan üretilen bu ürünler “iri dalga” olarak da adlandırılırlar. C dalga koli 3 katmanlı ve tek dalgalı ürün sınıfının en kalın üyesidir. Bu tip koliler hafif ve orta ağırlıkta eşyalarda tercih edilmektedir.
BE Dalga
5 katmanlı olarak üretilen BE dalga kolilerin kalınlığı 3,2-4,5 mm aralığındadır. BE dalga yani B ve E dalganın birleşimi olan bu ürünler “mikrodopel” olarak da adlandırılırlar. Mikrodopel koli olukları sıkı yapılı olan E ve B dalganın birleşmesiyle oldukça mukavim bir hal alır. Bu tip koliler orta ağırlıkta eşyalarda tercih edilmektedir.
BC Dalga
5 katmanlı olarak üretilen BC dalga kolilerin kalınlığı 5,5-6,5 mm aralığındadır. BC dalga yani B ve C dalganın birleşimiyle meydana gelen bu ürünler “dopel” olarak da adlandırılırlar. BC dalga olarak üretilen koliler darbelere karşı maksimum koruma sağlayan ürünlerdir.
6. Kağıt Tipi
Ürünlerin hasar görmesini engellemede dalga tipi seçimi çok önemli olmasına rağmen tek başına yeterli değildir. Bu özelliğin mutlaka kağıt tipi ve gramaj seçimiyle desteklenmesi gerekmektedir. Koli üretiminde tercih edilen kağıt tipleri ise genel olarak şöyledir:
Saman
Genellikle yuvarlak elekli makinelerde eski kağıt harmanı ile üretilen kağıt cinsidir. Mukavemeti en düşük kağıt tipidir. Bu özelliğinden dolayı daha çok ara tabakalarda kullanılmaktaır.
Testliner
Tamamen atık kağıttan geri dönüştürülerek üretilen testliner, ekonomik olması nedeniyle yüzeylerde en çok tercih edilen kağıt türüdür. Baskı kalitesi orta düzeydedir. Üzerine uygulanan koli bantlarının yapışma kalitesine de eksi yönde etkisi vardır. “Hot melt” özellikli koli bantlarının kullanımı ile nispeten bu sorun giderilebilse de uzun vadeli depolamalarda özellikle dar ebatlı bantlarda atma sorunu görülebilmektedir.
Beyaz Testliner
Testliner kağıdın beyaza boyanmasıyla elde edilir. Normal Testliner’a göre baskı kalitesi daha iyi ve mukavemeti yüksektir. Flexo ve masterflex baskılarda çok iyi sonuçlar verir.
Kraft
Dayanıklı karton ambalaj kategorisinde olan kraft koliler, diğer testliner ve saman kağıttan üretilen kolilere göre daha mukavimdir. Kraft koli için kullanılan kraft kağıt diğer kağıt cinslerine göre daha dayanıklıdır. Sert, parlak ve yağlı bir kağıt olması nedeniyle su ve neme karşı dayanıklıdır. Baskı kalitesi son derece yüksektir. Koli bantlarının performansını da artı yönde etkiler. Tüm bu özellikleriyle kraft koli maliyeti diğer oluklu mukavvadan üretilen kolilere göre daha fazladır.
7. Baskı Tipi
Endüstriyel koli üretimlerinde genellikle iki tip baskı tekniği uygulanmaktadır.
Flekso Baskı
Esnek kalıp ve solvent bazlı mürekkep kullanılan rotatif veya tabaka baskı yapabilen, yüksek baskı tekniği olarak tanımlanmaktadır.
Standart olarak taşıma ve depolama amacıyla kullanılan kolilerde uygulanmaktadır.
Ofset Baskı
Ofset Baskı, kolilerde genellikle sıvama yüzeyi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ofset baskıyla; baskı kalitesi diğer kağıtlara göre daha yüksek olan kuşe, Bristol gibi kağıtlara uygulanmış baskılı yüzey, kolinin en dış katmanına sıvanarak görsel kalitesi yüksek bir ürün elde edilmektedir.
Daha çok stand, display gibi ürünlerde tercih edilmektedir.
Yazarın notu:
Bir ürün için koli tasarımı başından sonuna kadar tüm bu çalışmaları kapsıyor olsa da, her ürüne özel koli yapılması hem maliyetler açısından hem de etik açıdan doğru bir yaklaşım değildir. Mümkün olduğunca özel baskıdan kaçınarak ortak baskılı ve ebatlı koliler tercih edilmeli, koli optimizasyonu yapılmalıdır.